KOLOKVIJUM U PARIZU – 70 GODINA NAKON NIRNBERGA

03. 10. 2016.

Na poziv prvog predsjednika Vrhovnog Kasacionog suda Francuske, Bertranda Louvela, predsjednica Vrhovnog suda Crne Gore, Vesna Medenica, prisustvovala je Kolokvijumu “70 godina nakon Nirnberga – Osuda zločina protiv čovječnosti”, koji je održan u Parizu, 30. septembra 2016. godine.
Tema Kolokvijuma bio je proces za ratne zločine pred međunarodnim vojnim sudom u Nirnbergu, koji je predstavljao zaokret u smislu humanitarnog prava, i prvi trag međunarodnog krivičnog prava koji označava raskid sa nekažnjavanjem zbog zloupotrebe moći i kršenja običaja ratovanja.
Učesnici su se složili da je Nirnberški proces ostavio dubok trag u međunarodnom pravu, i bio preteča procesuiranja i osude počinilaca zločina protiv čovječnosti u bivšoj Jugoslaviji, Ruandi i Sijera Leoneu, pred Međunarodnim krivičnim sudom u Hagu.
 
                                                                                                  
 
 
70 godina nakon Nirnberga – Osuda zločina protiv čovječnosti
 
- Kao odgovor na kršenje običaja rata, Čerčil u oktobru 1941. najavio da jedan od ciljeva Drugog svjetskog rata je da počinjeni zločini budu kažnjeni.
- 30 oktobra 1943. dok je još čitav svijet bio u ratnom sukobu, ministri vanjskih poslova SAD, Velike Britanije i Sovjetskog Saveza, u Moskvi su usvojili Deklaraciju kojom su se obavezali da će nakon završetka rata svi njemački oficiri i pripadnici nacističke partije, koji su imali odgovornost ili učestvovali u zločinima biti kažnjeni u skladu sa zakonima oslobođenih zemalja i slobodnih vlada koje će biti uspostavljene.
- Proces za ratne zločine pred Međunarodnim vojnim sudom u Nirnbergu je trajao između 14. novembra 1945. i 1. oktobra 1946. (218 dana)
- Nirnberg je izabran za mjesto suđenja ne samo zbog toga što je bio ideološko sjedište Trećeg Rajha, već i iz razloga što su sud i zatvor ostali neoštećeni u bombardovanju.
- Osnova za uspostavljanje pravila suda pronađena je u Moskovskoj deklaraciji, iz 1943. ali potpun odgovor je dat 8. avgusta 1945. u Londonu, kada su pobjednici (SAD, Francuska, VB i SSSR) donijeli odluku o osnivanju Međunarodnog vojnog suda u Nirnbergu, za suđenje ratnim zločinima koji nemaju određenu geografsku lokaciju, a biće optuženi pojedinačno ili kao članovi organizacija ili grupa.
- Pravna kvalifikacija optužbi data je u statutu Suda u Nirnbergu: zločini protiv mira, ratni zločini i zločini protiv čovječnosti (ubistvo, istrebljenje, porobljavanje ili deportacija izvršeni protiv civilnog stanovništva, progon na političkoj, rasnoj i vjerskoj osnovi u izvršenju ili u vezi bilo kog zločina koji spada u nadležnost Suda, bez obzira da li se time krše zakoni zemlje gdje su zločini izvršeni)
- Međutim, postojale su nesuglasice oko optužnica među predstavnicima saveznika, Francuzi su smatrali da su neprecizne, pokazali otvorenost za reforme ali ne i udaljavanje od suštinskih principa.
- Francuska je u optužnicama odbila da na istu stranu stavi zločine počinjene protiv njemačkih žrtava i žrtava na okupiranoj teritoriji. Glavna neslaganja su bila oko tumačenja člana 6 Londonskog sporazuma.
- U Nirnberškom procesu 24 visoka nacistička funkcionera su privedena Međunarodnom vojnom sudu, a proces je zasnovan na četiri tačke optužnice: zavjera, napad, ratni zločin i zločin protiv čovječnosti. Nirnberg je predstavljao zaokret u smislu humanitarnog prava i pravog valorizovanja ljudskog života.
- Prema Statutu Suda, imenovane su sudije, tužioci iz sve četiri države, a pred sud su izvedeni zvaničnici režima, akteri različitih sektora nacističke organizacije. Krivično su gonjene ukupno 24 osobe, 19 je osuđeno, od čega 12 na smrtnu kaznu.
- Niremberški proces ostavio je dubok trag u kolektivnom sjećanju i značajno pomjerio prag tolerancije u ratnim sukobima.
- Nirnberg predstavlja prvi trag međunarodnog krivičnog prava i označava raskid sa nekažnjavanjem zbog zloupotrebe moći, budući da se dotada nijedan sud nije bavio kršenjem običaja ratovanja (ideja za uspostavljanje međunarodnog krivičnog suda formulisana je prvi put u Ženevi 1872. godine)
- Međunarodni vojni sud je napravio dvostruki doprinos u suzbijanju zločina protiv čovječnosti: materijalizovao je pravni osnov za represiju i donio prve presude po ovom osnovu.
- Potreba da se procesuiraju i osude počinioci zločina protiv čovječnosti neće se zaustaviti 1946, uz masovne zločine počinjene u bivšoj Jugoslaviji, Ruandi, Sijera Leoneu, od koji su neki osuđeni pred nacionalnim sudovima (Kambodža i Sijera Leone) i međunarodnim sudovima (Jugoslavija i Ruanda).

- U Francuskoj je zakonom iz 1964. koji je jednoglasno usvojila francuska Skupština, zločin protiv čovječnosti postao neotuđiv (ne zastarijeva). Zajedno sa Statutom Suda u Nirnbergu, stvorena je mogućnost da u Francuskoj, pred nacionalnim sudovima budu osuđeni počinioci zločina protiv čovječnosti. 1992. Krivični zakon Francuske integriše zločin protiv čovječnosti u prvom naslovu druge knjige, posvećene zločinima protiv civila.
- Zločin protiv čovječnosti je „zajednički terminal“ svin nacijama i kulturama, koji je integrisan u zločinima koje može osuditi Međunarodni krivični sud u Hagu.
- Pitanje koje se postavlja je kako suditi počiniocima međunarodnog terorizma, pred nacionalni ili zajedničkim međunarodnim sudovima, koje će se postavljati u budućnosti.
- Evolucija koncepta zločina protiv čovječnosti – Prvi svjetski rat, zločini koje su počinili Austrougarsko carstvo, Njemačka i Turska, postojala inicijativa za određivanje/konstituisanje suda koji će se baviti procesuiranjem počinjenih zločina (npr. Masakr koji su Turci počinili nad Jermenima, koji je potpuno zanemaren potpisivanjem novog Mirovnog Sporazuma Turske i sila Antante 1923. godine u Lozani).
- Veliki korak napravljen posle II svjetskog rata osnivanjem Međunarodnog vojnog suda u Nirembergu.
- Zločini protiv čovječnosti (član 7 Rimskog statuta) i dalje veliki izazov u sudskoj praksi zbog razlika u tumačenjima, nejednakih kompetencija, drugačije definisanje u procesima pred međunarodnim sudovima za bivšu Jugoslaviju i Ruandu.
- Predlog Konvencije o zločinu protiv čovječnosti, koja će vjerovatno biti usvojena do 2020. godine, kojom će se dodati nova definicija zločina protiv čovječnosti, a kojom će istovremeno bit izbjegnute sadašnje nepreciznosti i fragmentacija.
- Politički uticaj na procjenu i kvalifikovanje počinjenih zločina (Ukrajina 2013/2014 i Konakri (Gvineja) 2009. godine)
- Genocid i zločini protiv čovječnosti ostaju predmet univerzalne kompetencije.
- Teroristički akt predstavlja novi oblik zločina protiv čovječnosti i kako se postaviti prema njemu ? Na koji način u pravosudnim procedurama napraviti razliku između organizacija i udruženja (npr. da li počinioce terorističkih napada u Parizu 2015. tretirati kao posebnu terorističku organizaciju ili dio ISIL-a).


Ostale informacije