Osnivanje, organizacija i nadležnost sudova u Crnoj Gori

Zakon o sudovima, „Sl.list Crne Gore“ br.11/2015

 
Sudovi su:

1) sud za prekršaje;
2) Viši sud za prekršaje Crne Gore (u daljem tekstu: Viši sud za prekršaje);
3) osnovni sud;
4) viši sud;
5) Privredni sud Crne Gore (u daljem tekstu: Privredni sud);
6) Upravni sud Crne Gore (u daljem tekstu: Upravni sud);
7) Apelacioni sud Crne Gore (u daljem tekstu: Apelacioni sud);
8) Vrhovni sud Crne Gore (u daljem tekstu: Vrhovni sud).
 
 
Sudovi za prekršaje
 
Sudovi za prekršaje su:

1) Sud za prekršaje u Bijelom Polju, za teritoriju opština: Bijelo Polje, Andrijevica, Berane, Gusinje, Žabljak, Kolašin, Mojkovac, Petnjica, Plav, Pljevlja i Rožaje, sa odjeljenjima u:
- Beranama - za teritoriju opština Berane, Andrijevica i Petnjica;
- Žabljaku - za teritoriju opštine Žabljak;
- Plavu - za teritoriju opština Plav i Gusinje;
- Pljevljima - za teritoriju opštine Pljevlja;
- Rožajama - za teritoriju opštine Rožaje;
- Kolašinu - za teritoriju opštine Kolašin;
- Mojkovcu - za teritoriju opštine Mojkovac.
2) Sud za prekršaje u Budvi, za teritoriju opština: Budva, Bar, Kotor, Tivat, Herceg Novi i Ulcinj, sa odjeljenjima u:
- Baru - za teritoriju opštine Bar;
- Kotoru - za teritoriju opština Kotor i Tivat;
- Herceg Novom - za teritoriju opštine Herceg Novi;
- Ulcinju - za teritoriju opštine Ulcinj.
3) Sud za prekršaje u Podgorici, za teritoriju Glavnog grada Podgorica, Prijestonice Cetinje i opština: Danilovgrad, Nikšić, Plužine i Šavnik, sa odjeljenjima u:
- Prijestonici Cetinje - za teritoriju Prijestonice Cetinje;
- Danilovgradu - za teritoriju opštine Danilovgrad;
- Nikšiću - za teritoriju opštine Nikšić, Plužine i Šavnik.
 
Sud za prekršaje nadležan je da odlučuje po zahtjevu za pokretanje prekršajnog postupka i po zahtjevu za sudsko odlučivanje.
 
 
Viši sud za prekršaje
 
Viši sud za prekršaje osniva se za teritoriju Crne Gore sa sjedištem u Podgorici.
Viši sud za prekršaje odlučuje po žalbama izjavljenim protiv odluka sudova za prekršaje, odlučuje o sukobu nadležnosti između sudova za prekršaje i vrši i druge poslove propisane zakonom.
 

Osnovni sud
 
Osnovni sudovi su:

1) Osnovni sud u Baru - za teritoriju opštine Bar;
2) Osnovni sud u Beranama - za teritoriju opština Berane, Andrijevica i Petnjica;
3) Osnovni sud u Bijelom Polju - za teritoriju opština Bijelo Polje i Mojkovac;
4) Osnovni sud u Danilovgradu - za teritoriju opštine Danilovgrad;
5) Osnovni sud u Žabljaku - za teritoriju opština Žabljak i Šavnik;
6) Osnovni sud u Kolašinu - za teritoriju opštine Kolašin;
7) Osnovni sud u Kotoru - za teritoriju opština Kotor, Budva i Tivat;
8) Osnovni sud u Nikšiću - za teritoriju opština Nikšić i Plužine;
9) Osnovni sud u Plavu - za teritoriju opština Plav i Gusinje;
10) Osnovni sud u Pljevljima - za teritoriju opštine Pljevlja;
11) Osnovni sud u Podgorici - za teritoriju Glavnog grada Podgorica;
12) Osnovni sud u Rožajama - za teritoriju opštine Rožaje;
13) Osnovni sud u Ulcinju - za teritoriju opštine Ulcinj;
14) Osnovni sud u Herceg Novom - za teritoriju opštine Herceg Novi;
15) Osnovni sud u Cetinju - za teritoriju Prijestonice Cetinje.
 
Osnovni sud je nadležan:

1) u krivičnim predmetima da:
a) u prvom stepenu sudi za krivična djela za koja je zakonom propisana kao glavna novčana kazna ili kazna zatvora do deset godina, bez obzira na svojstva, zanimanje i položaj lica prema kome se postupak vodi i bez obzira na to da li je djelo izvršeno u mirnodopskim uslovima, za vrijeme vanrednog stanja, neposredne ratne opasnosti ili ratnog stanja, ako za pojedina od ovih krivičnih djela nije propisana nadležnost drugog suda,
b) u prvom stepenu, sudi za krivična djela za koja je posebnim zakonom propisana nadležnost osnovnog suda,
c) sprovodi postupak i odlučuje po molbi za brisanje osude, po molbi za prestanak mjera bezbjednosti ili za prestanak pravnih posljedica osude i odlučuje u tim stvarima kad je tu osudu ili mjeru izrekao;
2) u građanskim predmetima da u prvom stepenu sudi:
a) u sporovima iz imovinskih, bračnih, porodičnih, lično-pravnih i drugih odnosa, osim u sporovima koji su zakonom stavljeni u nadležnost drugog suda,
b) u sporovima povodom ispravke ili odgovora za informaciju sadržanu u medijima i o zahtjevima povodom povrede ličnih prava učinjenih u medijima;
3) u radno-pravnim predmetima da u prvom stepenu sudi u sporovima:
a) iz radnog odnosa,
b) o zaključivanju i primjeni kolektivnih ugovora, kao i sve sporove između poslodavaca i sindikata,
c) o primjeni propisa o štrajku;
4) u ostalim pravnim stvarima da:
a) u prvom stepenu rješava u vanparničnim stvarima, ako ovim zakonom nije drukčije propisano;
b) rješava u predmetima izvršenja i obezbjeđenja u skladu sa zakonom kojim se uređuje izvršenje i obezbjeđenje;
c) odlučuje o priznanju stranih sudskih odluka, kao i izvršenju stranih sudskih odluka kad je to zakonom propisano, osim onih za koje je nadležan Privredni sud;
5) vrši poslove pravne pomoći;
6) vrši poslove međunarodne krivično-pravne pomoći u krivičnim stvarima po zamolnicama za uručenje pismena.
Osnovni sud je nadležan da odlučuje u prvom stepenu i u drugim predmetima, ako zakonom nije propisana nadležnost drugog suda.
Osnovni sud vrši i druge poslove propisane zakonom.
 

Viši sud
 
Viši sudovi su:

1) Viši sud u Bijelom Polju - za područja osnovnih sudova u Bijelom Polju, Beranama, Žabljaku, Kolašinu, Plavu, Pljevljima i Rožajama; i
2) Viši sud u Podgorici - za područja osnovnih sudova u Podgorici, Baru, Danilovgradu, Kotoru, Nikšiću, Ulcinju, Herceg Novom i Cetinju.
 
Viši sud je nadležan da:

1) sudi u prvom stepenu u krivičnom postupku za krivična djela za koja je, kao glavna kazna, propisana kazna zatvora preko deset godina bez obzira na svojstva, zanimanje i položaj lica prema kome se postupak vodi i bez obzira na to da li je djelo izvršeno u mirnodopskim uslovima, za vrijeme vanrednog stanja, neposredne ratne opasnosti ili ratnog stanja i za krivična djela:
- ubistvo na mah,
- silovanje,
- ugrožavanje bezbjednosti vazdušnog saobraćaja,
- neovlašćena proizvodnja, držanje i stavljanje u promet opojnih droga,
- pozivanje na nasilnu promjenu ustavnog uređenja,
- odavanje tajnih podataka,
- izazivanje nacionalne, rasne i vjerske mržnje, razdora i netrpeljivosti,
- povreda teritorijalnog suvereniteta,
- udruživanje radi protivustavne djelatnosti,
- pripremanje djela protiv ustavnog uređenja i bezbjednosti Crne Gore,
- protiv čovječnosti i drugih dobara zaštićenih međunarodnim pravom;
2) sudi u prvom stepenu za krivična djela za koja je posebnim zakonom propisana nadležnost višeg suda;
3) u drugom stepenu odlučuje o žalbama protiv odluka osnovnih sudova;
4) sprovodi postupak utvrđivanja pretpostavki povodom zahtjeva za izdavanje okrivljenih i osuđenih lica i postupak priznanja i izvršavanja stranih sudskih odluka u krivičnim stvarima;
5) rješava sukob nadležnosti između osnovnih sudova na svom području;
6) odlučuje o zahtjevu za brisanje osude na osnovu sudske odluke i po molbi za prestanak mjera bezbjednosti ili za prestanak pravnih posljedica osude koja se odnosi na zabranu sticanja određenog prava, ako je osudu ili mjeru izrekao;
7) vrši poslove međunarodne krivično-pravne pomoći u krivičnim stvarima po zamolnicama za saslušanje lica, sprovođenje posebnih dokaznih radnji, kao i drugim oblicima međunarodne krivično-pravne pomoći;
8) vrši druge poslove propisane zakonom.

Nezavisno od pravila o mjesnoj nadležnosti, Viši sud u Podgorici sudi u krivičnom postupku za krivična djela, i to:
1) organizovanog kriminala, bez obzira na visinu propisane kazne;
2) visoke korupcije:
a) ako je javni funkcioner izvršio sljedeća krivična djela:
- zloupotreba službenog položaja,
- prevara u službi,
- protivzakoniti uticaj,
- navođenje na protivzakoniti uticaj,
- primanje mita,
- davanje mita.
b) ako je pribavljena imovinska korist koja prelazi iznos od četrdeset hiljada eura izvršenjem sljedećih krivičnih djela:
- zloupotreba položaja u privrednom poslovanju,
- zloupotreba ovlašćenja u privredi.
3) pranje novca;
4) terorizma; i
5) ratnih zločina.
Za suđenje za krivična djela iz stava 2 ovog člana, u Višem sudu u Podgorici osniva se specijalno odjeljenje.
 

Privredni sud
 
Privredni sud se osniva za teritoriju Crne Gore, sa sjedištem u Podgorici.
 
Privredni sud sudi u prvom stepenu u sporovima:

1) između privrednih društava, preduzetnika i drugih pravnih lica koja obavljaju privrednu djelatnost (privredni subjekti) iz njihovih privredno-pravnih odnosa i u sporovima koji nastanu između privrednih subjekata i drugih pravnih lica u obavljanju djelatnosti privrednih subjekata, kao i u slučaju kad je u tim sporovima jedna od stranaka fizičko lice, ako je sa nekom od stranaka u odnosu materijalnog suparničarstva;
2) povodom registracije privrednih subjekata kao i u sporovima iz odnosa na koje se primjenjuje statusno (kompanijsko) pravo;
3) povodom stečaja i likvidacije privrednih subjekata, bez obzira na svojstvo druge stranke i bez obzira na vrijeme pokretanja spora, ukoliko zakonom nije drukčije propisano;
4) povodom autorskih prava i srodnih prava, prava industrijske svojine i zaštite žigova, i drugih prava iz intelektualne svojine bez obzira na svojstva stranaka;
5) o pravima umjetnika, pravima umnožavanja, presnimavanja i puštanja u promet audiovizuelnih djela, kao i u sporovima povodom računarskih programa i njihove upotrebe i prenošenja između stranaka iz tačke 1 ovog stava;
6) radi smetanja državine između stranaka iz tačke 1 ovog stava;
7) povodom narušavanja konkurencije, zloupotrebe monopolskog i dominantnog položaja na tržištu i zaključenja monopolističkih sporazuma;
8) koji se odnose na brodove i plovidbu na moru i unutrašnjim vodama, kao i sporove na koje se primjenjuje plovidbeno pravo, osim sporova o prevozu putnika;
9) koji se odnose na vazduhoplove i u kojima se primjenjuje vazduhoplovno pravo, osim sporova o prevozu putnika;
10) u drugim pravnim stvarima koje su mu zakonom stavljene u nadležnost.

Privredni sud u prvom stepenu:
1) vodi postupak stečaja i likvidacije;
2) određuje i sprovodi izvršenje kad je to zakonom propisano ako je izvršnu ispravu donio Privredni sud ili arbitraža kad je to posebnim zakonom propisano, određuje obezbjeđenje između stranaka iz stava 1 tačka 1 ovog člana i određuje i sprovodi izvršenje i obezbjeđenje na brodovima i vazduhoplovima, bez obzira na svojstva stranaka;
3) odlučuje u vanparničnom postupku povodom brodova i vazduhoplova;
4) odlučuje o priznanju stranih sudskih odluka koje su donijeli sudovi nadležni za rješavanje privrednih stvari, kao i stranih arbitražnih odluka.
Privredni sud pruža međunarodnu pravnu pomoć za pitanja iz svoje nadležnosti i druge poslove propisane zakonom.
 

Apelacioni sud
 
Apelacioni sud se osniva za teritoriju Crne Gore, sa sjedištem u Podgorici.
 
Apelacioni sud:

1) odlučuje o žalbama protiv prvostepenih odluka viših sudova, kao i o žalbama protiv odluka Privrednog suda;
2) rješava sukob nadležnosti između:
- osnovnih sudova sa područja različitih viših sudova,
- osnovnih i viših sudova,
- viših sudova;
3) vrši i druge poslove propisane zakonom.
 

Upravni sud
 
Upravni sud se osniva za teritoriju Crne Gore, sa sjedištem u Podgorici.
Upravni sud odlučuje u upravnom sporu i vrši druge poslove propisane zakonom.
 

Vrhovni sud
 
Vrhovni sud je najviši sud u Crnoj Gori sa sjedištem u Podgorici.
 
Vrhovni sud:

1) odlučuje u trećem stepenu kad je to zakonom propisano;
2) odlučuje o vanrednim pravnim ljekovima protiv odluka sudova u Crnoj Gori;
3) odlučuje po pravnim sredstvima protiv odluka svoga vijeća kad je to zakonom propisano;
4) odlučuje o prenošenju mjesne nadležnosti kad je očigledno da će drugi stvarno nadležni sud lakše sprovesti postupak ili iz drugih važnih razloga;
5) određuje mjesno nadležni sud kad nije isključena nadležnost sudova u Crnoj Gori i kad se na osnovu pravila o mjesnoj nadležnosti ne može pouzdano odrediti koji je sud u određenoj pravnoj stvari mjesno nadležan;
6) rješava sukob nadležnosti između sudova raznih vrsta na teritoriji Crne Gore, osim kad je za rješavanje sukoba nadležnosti propisana nadležnost drugog suda;
7) vrši i druge poslove propisane zakonom.
O prenošenju mjesne nadležnosti, o određivanju mjesno nadležnog suda i o sukobu nadležnosti, Vrhovni sud odlučuje van rasprave, u vijeću od troje sudija.

Opšta sjednica Vrhovnog suda

Vrhovni sud u Opštoj sjednici:
1) utvrđuje načelne pravne stavove;
2) razmatra pitanja u vezi sa radom sudova, primjenom zakona i drugih propisa i vršenjem sudske vlasti o čemu, kad ocijeni za potrebno, obavještava Skupštinu Crne Gore;
3) donosi poslovnik o radu Opšte sjednice Vrhovnog suda;
4) predlaže kandidata za izbor predsjednika Vrhovnog suda, daje predlog za utvrđivanje prestanka funkcije, disciplinske odgovornosti i razrješenja predsjednika Vrhovnog suda i daje mišljenje o kandidatima za sudije Vrhovnog suda;
5) vrši i druge poslove propisane zakonom.

Načelni pravni stav

Načelni pravni stav se zauzima o spornim pravnim pitanjima koja nastaju u sudskoj praksi radi obezbjeđivanja jedinstvene primjene zakona od strane sudova.
Načelni pravni stav može se zauzeti po službenoj dužnosti ili na zahtjev suda.
Način vođenja evidencije i objavljivanja načelnih pravnih stavova utvrđuje se poslovnikom o radu Opšte sjednice Vrhovnog suda.

Proširena sjednica Vrhovnog suda

Proširenu sjednicu Vrhovnog suda čini Opšta sjednica Vrhovnog suda i predsjednici Apelacionog suda, Upravnog suda, Privrednog suda i viših sudova.
Proširena sjednica Vrhovnog suda vrši poslove propisane zakonom.